Sofia

Copyright (c) 2022, 2026 by Radosław Botev

Przylot do Sofii i transport publiczny

Sofijskie lotnisko jest bardzo dobrze skomunikowane z centrum miasta. Jeżeli przylecimy na główny Terminal 2, z którego korzystają między innymi Polskie Linie Lotnicze LOT, jak też i większość dużych przewoźników, wówczas łatwo przesiądziemy się na metro, które dojeżdża wprost pod stację. Wystarczy wyjść przed budynek terminala i udać się na lewo w kierunku wejście do metra. Jeżeli zaś do bułgarskiej stolicy przylecimy tanimi liniami, takimi jak Wizz Air, który ostatnio uruchomił supertanie połączenia z Warszawą, wówczas wylądujemy na Terminalu 1, skąd bezpłatny autobusik przewiezie nas na Terminal 2.

Bilety na metro, jak i na wszystkie środki komunikacji miejskiej w Sofii, możemy opłacać przykładając kartę płatniczą do czytnika na stacji metra lub w autobusie czy tramwaju. Jednorazowy przejazd kosztował w lipcu 2026 roku 0,80 EUR, przy czym płacąc tą samą kartą za wielokrotne przejazdy w ciągu dnia zapłacimy maksymalnie 2 EUR. Czyni to transport w Sofii jednym z tańszych w Europie – należy tylko pamiętać, że za każdego pasażera musimy zapłacić oddzielną kartą. W razie kontroli biletów przykładamy tę samą kartę do czytnika kontrolera.

Cerkwie w Sofii

Chociaż w Sofii, w odróżnieniu chociażby od macedońskiego Skopje, nie zachowało się historyczne centrum (zburzono je po odzyskaniu niepodległości na fali antytureckich resentymentów), w mieście nadal znajdziemy szereg ciekawych zabytków. Do najciekawszych zaliczają się oczywiście tutejsze prawosławne cerkwie. Poniżej przegląd najważniejszych cerkwi bułgarskiej stolicy:

Sobór św. Aleksandra Newskiego

Najważniejszą świątynią Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego, a zarazem najokazalszą cerkwią w Sofii, jeśli nie całej Bułgarii, jest z pewnością sobór św. Aleksandra Newskiego (katedralen chram „Sweti Aleksandyr Newski”). Świątynia jest jednym z najważniejszych zabytków Bułgarii. Została wzniesiona w latach 1882–1912 jako pomnik upamiętniający wyzwolenie Bułgarii spod panowania osmańskiego.

Imponująca budowla w stylu neobizantyjskim wyróżnia się złoconymi kopułami, wysoką na ponad 50 metrów dzwonnicą oraz bogato zdobionym wnętrzem z marmurami, mozaikami i freskami. W czasie II wojny światowej sobór został poważnie uszkodzony podczas bombardowań Sofii, jednak później go odrestaurowano, dzięki czemu zachował status jednego z najcenniejszych zabytków kraju.

Obecnie sobór św. Aleksandra Newskiego jest symbolem Sofii, ważnym miejscem kultu prawosławnego oraz jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych Bułgarii.

Cerkiew św. Niedzieli

Kolejną cerkwią, którą w zasadzie również można by nazwać katedrą, jest cerkiew św. Niedzieli (cyrkwa „Sweta Nedela”), czy też – jak kto woli – św. Dominiki. Jest to cerkiew patriarsza – odbywają się tutaj główne uroczystości związane z ingresem czy też pogrzebem zwierzchników bułgarskiego kościoła.

Pierwotna świątynia prawdopodobnie powstała w tym miejscu już X wieku, a w budowę nowej katedry ukończono w 1863 roku. Pod koniec XIX wieku cerkiew została gruntownie przebudowana i otrzymała nowy wygląd z pięcioma kopułami, monumentalną dzwonnicą i reprezentacyjnymi schodami. W 1925 roku świątynia została zniszczona podczas zamachu bombowego, w którym zginęło 193 osoby, a około 500 zostało rannych. U wejścia do cerkwi wisi dzisiaj tablica upamiętniająca to wydarzenie.

W latach 1927–1933 cerkiew odbudowano, tworząc współczesną budowlę z zachowanym złoconym ikonostasem i relikwiami św. Stefana Milutina. Obecnie Cerkiew św. Niedzieli jest jednym z ważniejszych zabytków Sofii.

Cerkiew św. Jerzego (rotunda)

W sąsiedztwie cerkwi św. Niedzieli natrafimy na ukrytą między znacznie nowszymi budynkami średniowieczną, warowną rotundę. A będzie to cerkiew św. Jerzego (cyrkwa „Sweti Georgi”).

Jest to najstarszy zachowany budynek miasta, wzniesiony na początku IV wieku w czasach cesarzy Galeriusza i Konstantyna Wielkiego. Świątynia stanowi część rozległego kompleksu archeologicznego dawnej Serdiki i do dziś zachowała charakterystyczną, późnoantyczną formę architektoniczną. Na przestrzeni wieków pełniła różne funkcje – od budowli rzymskiej, przez kościół, po meczet w okresie panowania osmańskiego, by po wyzwoleniu Bułgarii ponownie stać się cerkwią prawosławną. Pod koniec XX wieku rotunda została poddana kompleksowej konserwacji i odzyskała wygląd zbliżony do swojego późnoantycznego i średniowiecznego pierwowzoru.

Obecnie jest jednym z najważniejszych zabytków Sofii, miejscem codziennych nabożeństw oraz popularnym celem pielgrzymów i turystów.

Cerkiew Świętych Siedmoczislenników

Kolejną ze słynnych sofijskich cerkwi jest cerkiew Świętych Siedmioczislenników (cyrkwa „Sweti Sedmoczislenici”), czyli Cyryla i Metodego oraz ich uczniów, tzw. Siedmiu Apostołów Bułgarii, którzy przyczynili się do przyjęcia chrześcijaństwa w tym kraju. Cerkiew powstała na początku XX wieku w budynku dawnego osmańskiego meczetu.

Rosyjska cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy

Charakterystyczna cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy (cyrkwa „Sweti Nikołaj Cudotworec”) to jedyna w Sofii cerkiew należąca do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Została wybudowana w 1914 roku dla pracowników rosyjskiej ambasady, która znajdowała się tuż obok.  Budowla wyróżnia się pięcioma złoconymi kopułami, bogatymi dekoracjami oraz architekturą nawiązującą do tradycyjnych rosyjskich cerkwi. Przeszła gruntowną renowację na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, zachowując jednak swój pierwotny wygląd, wyraźnie odróżniający ją od bułgarskich cerkwi w Sofii.

Po rewolucji październikowej, gdy zamknięto rosyjską ambasadę, świątynia stała się ważnym ośrodkiem życia religijnego rosyjskiej emigracji w Bułgarii. W krypcie cerkwi znajduje się grób arcybiskupa Serafima Sobolewa, uznawanego przez wielu wiernych za cudotwórcę i kanonizowanego w 2016 roku.

Cerkiew Świętej Sofii (Mądrości Bożej)

Opisując sofijskie cerkwie nie sposób pominąć cerkwi świętej Sofii, czyli Mądrości Bożej (cyrkwa „Sweta Sofija”). Należy ona do najważniejszych symboli religijnego dziedzictwa Bułgarii i to właśnie od niej stolica Bułgarii przejęła swoją nazwę. Została wzniesiona w V wieku, lecz na przestrzeni wieków była wielokrotnie przebudowywana i odnawiana. W okresie panowania osmańskiego  wykorzystywano ją jako meczet, który jednak popadł w ruinę z powodu trzęsień ziemi. Budowlę odnowiono jako cerkiew na początku XX wieku.

Meczet Bania Baszi

Sofia to jednak nie tylko cerkwie. W samym centrum miasta zachował się bowiem także meczet Bania Baszi (Banja Baszy Dżamija). Jest to jedyny współcześnie istniejący i nadal czynny średniowieczny meczet w Sofii oraz jeden z najważniejszych zabytków architektury osmańskiej w Bułgarii.

Świątynię wzniesiono w latach 1566–1567. Jej nazwa oznacza „Przy Łaźni”, ponieważ pierwotnie stanowiła część rozległego kompleksu łaźni miejskich. Budynek wyróżnia się charakterystyczną kopułą, smukłym minaretem oraz elewacją z naprzemiennych warstw kamienia i czerwonej cegły, typową dla XVI-wiecznej architektury osmańskiej.

Wnętrze było wielokrotnie odnawiane, a ostatnie większe prace konserwatorskie przeprowadzono w XX wieku, zachowując historyczny charakter świątyni.

Meczet jest ważnym miejscem kultu dla muzułmańskiej społeczności Sofii i podczas najważniejszych świąt religijnych gromadzi nawet ponad tysiąc wiernych. Poza godzinami nabożeństw świątynię mogą odwiedzić także niemuzułmanie.

Serdika – ścisłe centrum Sofii

Ścisłe centrum Sofii to plac Niepodległości (płosztad „Nezawisimost“) na skrzyżowaniu bulwarów Todora Aleksandrowa i Królowej Marii Luizy. Skoncentrowały się tutaj główne budynki centralnych organów bułgarskiego państwa – gmachy ministerstw i parlamentu. Można powiedzieć, że to najbardziej reprezentacyjne miejsce Sofii.

Ale jest tu też jeszcze coś innego, co na pierwszy rzut oka bardzo kontrastuje z ogólnie zadbaną dzielnicą rządową – bezładne skupisko ceglanych murków w głębokim wykopie. To pozostałości starożytnego miasta Serdica, od którego nazwę bierze współczesna dzielnica Sofii i znajdująca się wprost pod skrzyżowaniem centralna stacja sofijskiego metra. Było to miasto będące bezpośrednim poprzednikiem Sofii. Założone zostało pierwotnie przez Traków, a później przejęte przez Rzymian w I wieku przed naszą erą. 

Pozostałości fundamentów możemy podziwiać na dużym obszarze wokół wspomnianego wyżej skrzyżowania, w tym w wejściach podziemnych do metra.

Uniwersytet Sofijski i ogród botaniczny

Wróćmy jednak w okolice soboru św. Aleksandra Newskiego. W pobliżu znajduje się główny gmach Uniwersytetu Sofijskiego im. św. Klemensa z Ochrydy (Sofijski uniwersitet „Sw. Kliment Ochridski“). Uczelnia powstała w 1888 roku jako szkoła pedagogiczna, zaś status uniwersytetu posiada od 1904 roku. Okazały gmach uniwersytetu wnosi się w pobliżu dwóch stacji metra, z których jedną nazwano od samego uniwersytetu, a drugą od Mostu Orłów (Orłow most), przerzuconego nad niepozorną rzeką Perłowską.

Nieco dalej znajduje się mały, uniwersytecki ogród botaniczny (Uniwersitetski botaniczeski gradini). To najstarszy ogród botaniczny w Bułgarii, założony już w 1892 roku. Na obszarze zaledwie 0,5 hektara znajdziemy m.in. dwie szklarnie z egzotycznymi roślinami, m.in. widoczną na zdjęciu kolekcją kaktusów, a także storczyki, paprocie, czy rośliny owadożerne. 

W lipcu 2026 roku wstęp kosztował 4 EUR, a płatność możliwa była tylko gotówką.

Ogród zoologiczny

Oprócz ogrodu botanicznego w Sofii znajdziemy także i ogród zoologiczny (zoołogiczeska gradina). Jest to najstarszy ogród zoologicznym w Bułgarii i jeden z najstarszych i największych w Europie Południowo-Wschodniej. Został założony w 1888 roku z inicjatywy cara Ferdynanda I, początkowo na terenie dawnego pałacu królewskiego, a w 1982 roku przeniesiono go do obecnej siedziby na południu Sofii, gdzie zajmuje powierzchnię 36 hektarów. Obecnie mieszka tu około 2000 zwierząt reprezentujących blisko 280 gatunków, w tym słonie, nosorożce białe, hipopotamy, lwy, tygrysy, lamparty, niedźwiedzie, liczne gatunki małp oraz bogata kolekcja ptaków.

Spacerując po alejkach ogrodu szybko zauważymy jednak, że zoo niestety lata świetności ma już jakby za sobą – wybiegi bywają zarośnięte i zaniedbane, a pawilony są stare i od lat nieremontowane. Mimo to sofijskie zoo nadal jest atrakcyjnym miejscem na kilkugodzinny spacer wśród zwierząt.

Narodowy Pałac Kultury

Wizytę w Sofii zakończyć możemy w parku z fontannami przed jednym z najbardziej charakterystycznych budynków bułgarskiej stolicy – Narodowym Pałacem Kultury (Nacionalen dworec na kulturata) oraz pobliskim deptaku, w jaki zamieniono część bulwaru Witosza.

Sam pałac jest największym centrum kongresowo-kulturalnym w Bułgarii i jednym z największych w Europie Południowo-Wschodniej. Powstał z okazji obchodów 1300-lecia państwa bułgarskiego i został uroczyście otwarty 31 marca 1981 roku. Monumentalny gmach o powierzchni około 123 tys. m² mieści 13 sal widowiskowych i konferencyjnych. Odbywają się tu koncerty, spektakle teatralne, festiwale filmowe, wystawy, targi, konferencje naukowe oraz międzynarodowe kongresy.

Bulwar Witosza, którego nazwa pochodzi od masywu górskiego na obrzeżach miasta, to długa ulica ciągnąca się od cerkwi świętej Niedzieli aż po południowe przedmieścia Sofii. Część bulwaru, pomiędzy ulicą Ałabin a bulwarem Patr. Ewtimij, jest wyłączona z ruchu. W części tej skupiły się restauracje i sklepy z pamiątkami. Jest to zatem idealne miejsca na spokojny, popołudniowy spacerek po intensywnym dniu zwiedzania.

Koniec relacji z podróży do Sofii