Do Finlandii przyleciałem liniami Finnair w drodze powrotnej z Chin w lipcu 2009 roku. Plan zakładał krótki pobyt w Helsinkach i powrót do Polski dzięki połączeniu Wizz Air z Turku do Gdańska.
Helsinki
Havis Amanda i port nad Bałtykiem
Pierwsze kroki w Helsinkach skierowałem na bałtyckie nabrzeże. W tutejszym porcie doświadczyłem swego rodzaju déjà vu, bo okolica swoim układem przestrzennym i ukształtowaniem terenu bardzo przypominała mi port w Oslo. Tak ja tam, także i tu, w Helsinkach, historyczny port, a dzisiaj niewielka przystań, tłoczy się u nasady małego fiordu – zatoczki Eteläsatama, wrzynającej się wąskim pasem wgłąb lądu. Na ogólnodostępnej przystani, podobnie jak w Oslo, zorganizowano szeroką przestrzeń, zwaną tu Kauppatori – Placem Targowym.
Na tym jednak podobieństwa się skończyły – byłem przecież w zupełnie innym mieście. Moją uwagę zwróciła stojąca w porcie fontanna. To Havis Amanda, jedna z najbardziej charakterystycznych rzeźb Helsinek. Autorem dzieła był fiński rzeźbiarz Ville Vallgren. Fontannę odsłonięto w 1908 roku, choć już wcześniej wzbudzała sporo kontrowersji ze względu na sposób przedstawienia kobiecej postaci. W centrum kompozycji znajduje się bowiem naga postać młodej kobiety wykonana z brązu, ustawiona na wysokim cokole i otoczona figurami ryb oraz lwów morskich. Sama rzeźba przedstawia według zamysłu artysty morską nimfę, co dobrze pasuje do położenia Helsinek nad Bałtykiem.
Sobór Uspieński w Helsinkach
Z portu doskonale widać Sobór Uspieński (Uspenskin katedraali), czyli prawosławną katedrę położoną na wzgórzu w dzielnicy Katajanokka. Jest to zresztą jeden z najbardziej widocznych budynków w panoramie Helsinek. Został zbudowany w XIX wieku, gdy Finlandia była autonomicznym księstwem wchodzącym w skład carskiej Rosji. Świątynia wzniesiona jest z czerwonej cegły, a jej charakterystycznym elementem są złote kopuły wyraźnie kontrastujące z ciemnoczerwoną elewacją. Architektura budynku nawiązuje do tradycji rosyjsko-bizantyjskiej, a jego monumentalna sylwetka wyraźnie odróżnia się od klasycystycznej zabudowy centralnych Helsinek. Cegły wykorzystane przy budowie sprowadzono między innymi z twierdzy Bomarsund na Wyspach Alandzkich, zniszczonej w 1854 roku.
Katedra w Helsinkach
Skoro mowa o katedrach, to w Helsinkach znajduje się także luterańska Katedra Helsińska (Helsingin tuomiokirkko) położona na podwyższeniu, przy monumentalnym Placu Senackim (Senaatintori). Świątynię zbudowano w XIX wieku w ramach wielkiej przebudowy centrum Helsinek, przeprowadzonej po ustanowieniu tu w 1812 stolicy Wielkiego Księstwa Finlandii. Projekt przygotował Carl Ludwig Engel, który odpowiadał również za kształt całego klasycystycznego centrum miasta. Katedrę ukończono i konsekrowano w 1852 roku. Z zewnątrz wyróżnia się przede wszystkim jasną, niemal białą elewacją, ogromnymi schodami prowadzącymi od strony placu oraz wysoką centralną kopułą. Na narożnikach i szczytach budynku znajdują się posągi dwunastu apostołów.
Mannerheimintie
Z okolic dzielnicy portowej ukośnie odchodzi ulica Mannerheimintie. To jedna z najważniejszych ulic Helsinek, ciągnąca się przez znaczną część miasta. Jej historia sięga XVII wieku, kiedy prowadziła tędy droga do Turku. W XIX wieku trasa była stopniowo poszerzana i modernizowana. W 1942 roku otrzymała obecną nazwę na cześć marszałka Carla Gustafa Mannerheima, jednego z najważniejszych bohaterów fińskiej historii. Dzisiaj ulica jest szeroką miejską arterią otoczoną bardzo różnorodną zabudową, od historycznych kamienic po budynki XX wieku. Przy Mannerheimintie znajdują się między innymi Parlament Finlandii, Muzeum Narodowe oraz liczne obiekty kulturalne i reprezentacyjne.
Parlament Finlandii
Przy wspomnianej Mannerheimintie, na wzgórzu Arkadianmäki w dzielnicy Töölö znajduje się gmach Parlamentu Finlandii (Eduskunta albo ze szwedzka Riksdagen). Budynek został zaprojektowany przez Johana Sigfrida Siréna, a jego budowę przeprowadzono w latach 1926–1931. Jego powstanie było poprzedzone konkursem architektonicznym, którego rozstrzygnięcie nastąpiło w 1924 roku po kilku wcześniejszych dyskusjach dotyczących lokalizacji budynku.
Z zewnątrz gmach ma monumentalną, stosunkowo surową formę właściwą dla nordyckiego klasycyzmu lat 20. XX wieku. Najbardziej rzuca się w oczy wysoka kolumnada oraz regularna, symetryczna fasada wykonana z granitu. Budynek został oficjalnie otwarty w 1931 roku i od tego czasu stał się jednym z najważniejszych symboli fińskiego państwa.
Dworzec Centralny w Helsinkach
Helsiński Dworzec Centralny (Helsingin päärautatieasema) znajduje się w samym centrum miasta przy placu Rautatientori, tuż przy wspomnianej arterii Mannerheimintie. Jest to jeden z ważniejszych węzłów komunikacyjnych Helsinek.
Pierwszy dworzec powstał tutaj w 1861 roku, w związku z uruchomieniem połączenia kolejowego między Helsinkami a miastem Hämeenlinna. Na początku XX wieku zdecydowano jednak o budowie znacznie większego obiektu, a konkurs na jego projekt wygrał Eliel Saarinen.
Budynek wyróżnia się monumentalną, kamienną bryłą. Szczególną uwagę zwracają cztery ogromne figury z lampami stojące przed głównym wejściem, znane jako „Kamienni Ludzie” (Kivimiehet).
Park i Pomnik Sibeliusa
Park Sibeliusa (Sibeliuksen puisto) to rozległy park miejski w dzielnicy Töölö, w północno-zachodniej części centralnych Helsinek nad śródmiejską zatoką Seurasaarenselkä. Jego nazwa upamiętnia Jeana Sibeliusa, jednego z najwybitniejszych fińskich kompozytorów, którego twórczość stała się ważnym elementem fińskiej kultury i tożsamości narodowej.
Najważniejszym punktem parku jest Pomnik Sibeliusa (Sibelius-monumentti), zaprojektowany przez fińską rzeźbiarkę Eilę Hiltunen i odsłonięty w 1967 roku, rok po śmierci kompozytora. Monument ma abstrakcyjną formę złożoną z setek stalowych rur, które tworzą falującą konstrukcję przypominającą muzyczną kompozycję lub ogromny instrument. Obok stalowej konstrukcji znajduje się również stylizowana głowa Sibeliusa.
Po raz pierwszy na informację o tym pomniku natrafiłem dużo wcześniej, zbierając znaczki w dziedziństwie. Na jednym z nich widoczny był właśnie dziwaczny pomnik Sibeliusa, toteż i nie mógłbym teraz darować sobie, gdybym nie zobaczył tego miejsca na żywo w Helsinkach.
Suomenlinna
Tak jak w Oslo należało koniecznie popłynąć na wysepkę Hovedøya, tak w Helsinkach nie można pominąć rejsu do twierdzy Suomenlinna.
Imponująca twierdza morska rozłożona jest na kilku wyspach u wejścia do portu. Jej budowę rozpoczęto w 1748 roku, kiedy Finlandia należała do Królestwa Szwecji, a budowla miała chronić ten obszar przed Rosją. Robi ogromne wrażenie przede wszystkim dzięki rozległym murom obronnym, bastionom, kamiennym umocnieniom i budynkom rozrzuconym wśród skalistego krajobrazu. Cały kompleks zajmuje około 210 hektarów, na których wznosi się łącznie sześć kilometrów murów i około 200 budynków.
Od 1991 roku twierdza Suomenlinna znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Turku
Zamek w Turku
Około dwóch godzin jazdy od Helsinek położone jest portowe miasteczko Turku, dokąd w 2009 roku Wizz Air oferował tanie przeloty z Gdańska.
Na cyplu u nasady fiordu Bocksundet, niedaleko ujścia rzeki Aurajoki znajduje się Zamek w Turku (Turunlinna), zlokalizowany w niewielkim Parku Zamkowym (Linnanpuisto). Zamek wzniesiony został w średniowieczu, kiedy Turku było najważniejszym miastem fińskich ziem należących do Królestwa Szwecji. Początkowo pełnił funkcję twierdzy i siedziby szwedzkich namiestników, a w późniejszych wiekach także funkcje administracyjne i więzienne. Zewnętrzna część założenia ma charakter typowej średniowiecznej warowni z masywnymi murami, wieżami i surową kamienną bryłą.
Położenie nad rzeką sprawia, że zamek od wieków pozostaje silnie związany z historią handlowego i politycznego rozwoju Turku. Dziś jego sylwetka jest symbolem miasta i jednym z bardziej rozpoznawalnych zabytków średniowiecznej Finlandii.
Luostarinmäki – Muzeum Rzemiosła
Jednym z ciekawszych miejsc w Turku jest Luostarinmäki, historyczna dzielnica z drewnianą zabudową, położona u stóp wzgórza Vartiovuori. Jej początki sięgają końca XVIII wieku, kiedy na obrzeżach miasta zaczęli osiedlać się między innymi rzemieślnicy i robotnicy. Luostarinmäki jako jedna z nielicznych części Turku przetrwało wielki pożar miasta z 1827 roku, który zniszczył ogromną część zabudowy.
Dzielnica składa się przede wszystkim z niewielkich drewnianych domów, budynków gospodarczych, płotów i wąskich przejść tworzących charakterystyczne zamknięte podwórza. Jest to jednak przede wszystkim „żywy skansen”, w którym można zobaczyć dawne warsztaty rzemieślnicze, a także urządzone miejsca dawnych domów.
Znowu miałem skojarzenia z Oslo, gdzie odwiedzałem podobną dzielnicę w Norweskim Muzeum Ludowym.
Rynek w Turku
Rynek w Turku znajduje się w samym centrum miasta i od czasów średniowiecza pełni funkcję jednego z najważniejszych miejsc handlu. Dawny układ przestrzenny zmieniał się na przestrzeni stuleci, a szczególnie istotne przemiany nastąpiły po wielkim pożarze miasta w 1827 roku.
Współcześnie rozstawione są tu między innymi stragany z żywnością. Jak zawsze w takich miejscach mogłem tu podejrzeć prawdziwe, codzienne życie mieszkańców.
Rauma
Ostatnim punktem mojej podróży była Rauma, gdzie wybrałem się na półdniową wycieczkę autobusem z Turku. Szczególnie interesująca jej historyczna część znana jako Stara Rauma (Vanha Rauma), wpisana w 1991 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jeden z najlepiej zachowanych przykładów tradycyjnego drewnianego miasta w północnej Europie.
Stara Rauma zachwyca przede wszystkim drewnianymi, najczęściej jednopiętrowymi domami, kolorowymi elewacjami, ozdobnymi bramami oraz niewielkimi podwórkami ukrytymi za zabudową uliczną. Charakterystyczny jest również nieregularny średniowieczny układ ulic, który zachował się mimo licznych pożarów i późniejszych zmian miasta. Większość obecnych budynków pochodzi z XVIII i XIX wieku, a ich wygląd jest efektem stopniowej rozbudowy i modernizacji związanej między innymi z rozwojem handlu morskiego.
Galeria zdjęć - Stara Rauma
(kliknij, żeby powiększyć)
Archipelag Turku – wybrzeża szkierowe Finlandii
Wracając do domu nie mogłem oderwać twarzy od okna samolotu. Oto wznosiliśmy się bowiem nad skąpaną w wieczornym słońcu taflą Bałtyku, usianą miriadami ciemnych wysepek, tworzących niezwykłą, „cętkowaną“ mozaikę lądu i wody. Był to Archipelag Turku, przechodzący hen, daleko na horyzoncie, w Wyspy Alandzkie.
Niezwykły krajobraz tego zakątka Ziemi, który określa się mianem wybrzeży szkierowych, jest wynikiem działania lądolodu. Pamiętam, jak po raz pierwszy usłyszałem o tym miejscu dawno temu, na lekcjach geografii w podstawówce. Przy omawianiu typów wybrzeży to właśnie Archipelag Turku był pokazany w atlasie jako przykład wybrzeża szkierowego.
Wkrótce samolot opuścił jednak fińską przestrzeń powietrzną i po przelocie nad wodami międzynarodowymi Morza Bałtyskiego pod nami ukazał się charakterystyczny zarys Półwyspu Helskiego, wkrótce zaś potem wylądowaliśmy na lotnisku w Gdańsku. Moja podróż dobiegła końca.