Gruzja 2026

Copyright (c) 2026 by Radosław Botev

<<<<<<----- Wróć do początku relacji z podróży dookoła świata

Tbilisi

Dwudniowy pobyt w gruzińskiej stolicy Tbilisi w ramach podróży dookoła świata nie był początkowo planowany. Miasto to było mi znane – odwiedziłem je szesnaście lat wcześniej w ramach wizyty na Zakaukaziu w 2010 roku. Wtedy jednak zdołałem zwiedzić praktycznie tylko samą tbiliską starówkę. Dlatego też, kiedy przyszło mi zmieniać pierwotnie zakładaną trasę podróży dookoła świata z powodu konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie, cieszyłem się, że udało mi się wkomponować Gruzję w nowy plan podróży.

Tym razem postanowiłem skupić się mniej na ogólnej atmosferze, a więcej na sakralnych zabytkach. Gruziński Kościół Prawosławny należy bowiem do najstarszych autokefalicznych cerkwi. Byłem ciekaw, jak też wyglądają tutejsze świątynie.

Sobór Trójcy Świętej w Tbilisi

Zatrzymałem się w hotelu Liva, tuż przy stosunkowo nowym, bo wzniesionym na przełomie dwudziestego i dwudziestego pierwszego stulecia Soborze Trójcy Świętej. Obecnie jest to bodaj najbardziej charakterystyczna i reprezentacyjna cerkiew w Tbilisi. Jest główną świątynią Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, a jej budowa miała symbolizować duchowe odrodzenie kraju po upadku ZSRR. Cały kompleks, położony na wzgórzu ponad dzielnicą Awlabari na lewym brzegu rzeki Kury, obejmuje nie tylko główną katedrę, lecz także kaplice, wolnostojącą dzwonnicę, klasztor, rezydencję patriarchy i inne budynki.

Wnętrze wydało mi się jednak dość surowe – po głównej świątyni spodziewałem się bogatszych zdobień, ale też trzeba pamiętać, że gruzińska tradycja sakralna nie zawsze stawia na tak oszałamiający efekt wizualny, jaki można spotkać choćby w rosyjskich cerkwiach. Tutaj barwy fresków są raczej stonowane, a dekoracja nie przytłacza monumentalnej architektury. Poza tym jest to stosunkowo nowa świątynia, której ogromne wnętrza zdają się wciąż pozostawiać sporo miejsca na dalsze prace dekoracyjne.

Pomnik „Kronika Gruzji”

Na północnych przedmieściach, wysoko ponad miastem na wzgórzu Keeni, znajduje się bardzo nietypowy pomnik, zwany „Kroniką Gruzji” (Sakartwelos Matiane). Na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie monumentalnej socrealistycznej rzeźby, których wiele spotkać można w krajach dawnego bloku wschodniego. Po bliższym przyjrzeniu się zauważymy jednak, że na ogromnych kolumnach znajdują się płaskorzeźby nie żołnierzy Armii Czerwonej, nie stylizowane postacie „ludu pracującego”, ale dawni monarchowie Gruzji, w tym czczona przez Gruziński Kościół Prawosławny święta królowa Tamara. Po jeszcze bliższym przyjrzeniu się zauważymy także reliefy z motywami biblijnymi.

Jest to o tyle ciekawe, że pomnik ten powstał w połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Może być więc odczytywany jako symbol epoki, w której radzieckie imperium zaczynało już wyraźnie chylić się ku upadkowi, a wraz z nim słabła ideologiczna kontrola nad życiem narodowym i religijnym poszczególnych republik. Osobiście odbieram ten pomnik jako swoistą hybrydę radzieckiego socrealizmu oraz gruzińskiego patriotyzmu i duchowości.

Uliczki starego miasta w Tbilisi

Stare miasto w Tbilisi, wciśnięte między prawy brzeg rzeki Kury a strome zbocza pasma Solokaki, mimo że znane mi z poprzedniej podróży do Gruzji, nie mogło nie znaleźć się w planie także i tej wyprawy. I to z kilku powodów.

Po pierwsze – jest to idealne miejsce w Tbilisi, by znaleźć dobrą knajpkę, w której można zjeść obiad. Wąskie uliczki, częściowo wyłączone z ruchu samochodowego, mają zresztą tę wspólną cechę, że – podobnie jak w wielu starych miastach na świecie – skupiają liczne restauracje i kawiarnie. Skorzystałem z oferty restauracji Kneina (pierwsze zdjęcie w galerii poniżej), serwującej m.in. pyszny gruziński gulasz czaszuszuli.

Po drugie – spacer w tej nieco zaniedbanej dzielnicy, w której spotkać można stare, popadające już w ruinę budynki z charakterystycznymi wystającymi balkonami, ma swój niepowtarzalny urok, który doskonale pamiętam z ostatniej wizyty w tym miejscu.

Wreszcie po trzecie – to właśnie tu znajdziemy jeden z ciekawszych obiektów sakralnych Tbilisi, a mianowicie Katedrę Sioni, o czym za chwilę.

Katedra Sioni

Stłoczona w uliczkach starego miasta Katedra Sioni zalicza się do najstarszych cerkwi w Gruzji. Jej początki sięgają wczesnego chrześcijaństwa, choć obecna budowla opiera się na konstrukcji z XII wieku. Przez całe stulecia była to też główna świątynia Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego – aż do czasu konsekracji wspomnianego wcześniej Soboru Świętej Trójcy w 2004 roku.

Budowla jest charakterystycznym przykładem średniowiecznej gruzińskiej architektury sakralnej, z prostymi elewacjami wykonanymi z żółtego tufu i monumentalną kopułą. Wnętrze zostało jednak w dużej mierze zmienione w XIX wieku, gdy w świątyni umieszczono nowe freski i kamienny ikonostas, zastępując część wcześniejszej dekoracji.

W porównaniu z surowym wnętrzem Soboru Świętej Trójcy staromiejska Katedra Sioni jawi się jako znacznie bardziej przytulna i bogatsza w dekoracje. Jest to właśnie efekt nadania jej w XIX wieku nieco bardziej rosyjskiego charakteru.

Panorama Tbilisi

Jeżeli ktoś chciałby pooglądać Tbilisi z lotu ptaka, to miasto otoczone jest wzgórzami, na których znajdziemy wiele dobrych punktów widokowych. Jednym z nich są wzgórza w okolicach pomnika „Kronika Gruzji” (spod samego pomnika rozciąga się natomiast widok na sztuczne jezioro Tbilisi). Innym punktem jest natomiast wzgórze w paśmie Solokaki, na które łatwo wjedziemy z centrum miasta kolejką linową. Na samym wzgórzu znajduje się poza tym pomnik „Matka Gruzja” (Kartlis deda). W galerii poniżej przedstawiam panoramę miasta z obu punktów.

Mccheta

O ile współcześnie najważniejsze cerkwie Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego znajdują się w Tbilisi, o tyle bijącym sercem gruzińskiego prawosławia była i nadal jest jednak pobliska Mccheta. Tutejszy kompleks zabytków wpisany został zresztą na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Sweti Cchoweli

Katedra Sweti Cchoweli jest jednym z najważniejszych i najświętszych miejsc gruzińskiego prawosławia. Według tradycji przechowywana jest tu bowiem szata samego Chrystusa i też tu w IV wieku miał mieć miejsce chrzest Gruzji. Przez wieki było to miejsce koronacji i pochówku gruzińskich monarchów i do dziś zachowuje duże znaczenie ceremonialne: to tu wyświęca się biskupów i tu też następują uroczyste ingresy patriarchów.

Obecna budowla została wzniesiona na początku XI wieku i była później wielokrotnie odbudowywana po najazdach i trzęsieniach ziemi. Katedra jest znakomitym przykładem średniowiecznej architektury gruzińskiej. Pierwotnie jej wnętrze było pokryte średniowiecznymi freskami, jednak wiele z nich zostało zniszczonych w XIX wieku, gdy rosyjskie władze nakazały pobielić ściany przed planowaną wizytą cara Mikołaja I.

Szczególne znaczenie historyczne, ale i kulturowe mają groby gruzińskich władców, których imiona, ale też i herby wyryte są na płytach wmurowanych w posadzkę katedry.

Monaster Samtawro

Częścią zabytkowego kompleksu Mcchety jest Monaster Samtawro – jeden z najważniejszych zespołów sakralnych związanych z początkami chrześcijaństwa w Gruzji. Według tradycji jego początki sięgają IV wieku, kiedy w czasach króla Miriana III miała tu powstać niewielka świątynia związana z działalnością świętej Nino, która krzewiła chrześcijaństwo w Gruzji.

W ramach kompleksu zwiedzającym udostępniono główną cerkiew, której obecna konstrukcja pochodzi przede wszystkim z XI wieku, a zachowane dziś freski pochodzą głównie z XVI i XVII wieku. We wnętrzu znajdują się ponadto grobowce, uważane za miejsce spoczynku wspomnianego króla Miriana III i jego żony królowej Nany – władców, którzy uczynili z Gruzji państwo chrześcijańskie.

Na mnie osobiście wrażenie estetyczne zrobił jednak boczny ołtarz ze śnieżnobiałym ikonostasem – jest to ołtarz wspomnianych władców Miriana i Nany, których charakterystyczna ikona wystawiona jest tam na centralnym anałoju (ostatnie zdjęcie w galerii poniżej).

W dalszą drogę wokół globu

Na tym zakończył się mój dwudniowy pobyt w Gruzji, którą uważam za jeden z przyjemniejszych krajów do zwiedzania. Z międzynarodowego lotniska w Tbilisi im. Szoty Rustawelego poleciałem zgodnie z planem w kierunku Szanghaju. Ale o tym już na kolejnej stronie.

Przejdź do dalszej części relacji z podróży dookoła świata ------>>>>>>>>